I. GENEL ETİK İLKELER VE KURALLAR
1. YETKİNLİK /YETERLİLİK
Psikolog, uluslarası standartlar düzeyinde ve T.C. Psikologlar Meslek Yasasının (yasalaştığında) ve Türk Psikologlar Derneği’nin gerekli gördüğü koşullara uygun yasal eğitimi alıp yetkinliğini elde etmek ve en yüksek düzeyde tut- maya devam etmek sorumluluğunu alır. Kendi kişisel ve profesyonel özel- likleri ve becerileri ile geliştirmesi gereken yönlerinin bilincine varmaya çalışır ve kendini geliştirmek için uygun adımları atar. Psikolog, bu farkındalık doğrultusunda belli bir görev üstlenirken gerçekçi bir şekilde kendi yetkinliğini değerlendirmekle yükümlüdür.
1.1 Yetkinlik ve Yetkinliğin Sınırları
Psikolog, uluslararası standartlara, T.C.’nin Yükseköğrenimle ilgili yasalarının öngördüğü eğitim veya denklik koşullarına göre verilen, T.C. Psikologlar Meslek Yasasının ve Türk Psikologlar Derneği’nin koşullarına uygun yasal eğitimi alıp yetkinliğini elde eder ve sadece yetkinliğini elde ettiği alanda eğitimi, kişilik özel- likleri, deneyimi ve becerileri çerçevesinde çalışır.
1.2 Yetkinliğin Korunması ve Geliştirilmesi
Psikolog, yetkinliğini korumak ve geliştirmek amacı ile alanı için gerekli olan resmi eğitimin yanı sıra; sürekli olarak alanındaki bilimsel gelişmeleri ve gerekli eğitimleri takip eder ve bunları deneyimi ile birleştirir.
1.3 Yetkinliğini Değerlendirmek
Psikolog, kendi uzmanlık alanı kapsamındaki herhangi bir alt uzmanlık alanında herhangi bir çalışmaya girişmeden önce; bu alan için yeterli mesleki bilgi, donanım, deneyime sahip olup olmadığını değerlendirir. Eğer psikolog kendini bu konuda yetkin bulmuyorsa; kendini geliştirmek için eğitim ve/veya süpervizyon alarak çalışabilir. Yetkin olmadığına karar veriyor ise; hizmet alacak kişi ya da kurumu yet- kin bir meslektaşına havale eder.
1.4 Çalışmayı Engelleyen Koşullar
Psikolog, işini yapmasını engelleyen kişisel güçlükler yaşadığına (örneğin: bir klinik psikoloğun yas, hastalık, vb. bir sebeple psikoterapiye devam edemediği durumlar) karar verirse; bu durumu etik biçimde çözümleyecek girişimlerde bulunur.
1.5 Etik Farkındalık
Psikolog, Türk Psikologlar Derneği tarafından kabul edilmiş olan Etik İlke ve Kuralları bilmek, ikilemler karşısında hangilerini işleteceğine karar vermek, gerektiğinde etik karar verme sürecini harekete geçirmek ve tıkandığı noktalarda danışmak sorumluluğu olduğunun farkındadır. Bunu gerçekleştirmek için uygun adımları atar.
2. YARARLI OLMAK VE ZARAR VERMEMEK
Psikolog, psikolojik bilgisini ve yaptığı uygulamaları çalıştığı kişi, ve/veya kuruma en yüksek yararı getirecek şekilde planlar ve onlara zararlı olabilecek durumlardan kaçınır.
2.1 En Yüksek Yararı Gözetmek
Psikolog, hizmet verdiği kişi ve/veya kurumların ihtiyaçlarına uygun ve gelişimlerini destekleyecek çalışmalarda bulunur ve bunları yürütürken hizmet verdiklerinin en yüksek yararını düşünür.
2.2 Zarar Vermekten Kaçınmak
Psikolog, danışan kişi ya da kurumlara, araştırma katılımcılarına, öğrencilere, süper- vizyon alan kişilere ve deney hayvanlarına zarar verebilecek eylemlerden kaçınır. Psikolojik bilgi ya da uygulamaları kötüye kullanmaz. Önceden kestirilebilen ve kaçınılmaz olan zararı en aza indirmek için gerekli önlemleri alır, kişileri bu konuda önceden bilgilendirir.
2.3 Kötüye Kullanımdan Kaçınmak
Psikolog, mesleki ilişki içerisindeki rolüne ve kendi kişisel gereksinimleri, tutumları ve değerlerine ilişkin bir farkındalık kazanmak için uğraşır; hizmet verdiği kişi ve/veya kurumun bağlılığını ve güvenini kötüye kullanacak biçimde gücünü ve statüsünü kullanmaz.
2.3.1 Cinsel Kötüye Kullanımdan Kaçınmak
Psikolog, yakınlık ve cinselliğin, hizmet verdikleri ile ilişkisini doğrudan ya da dolaylı biçimde etkileyebileceğinin farkındadır. Bu durumla bağlantılı olarak ilişkinin özelleşmesi ve cinselleşmesinden kaçınır. Çünkü bu tür ilişkiler gerekli mesleki me- safeyi azaltır, profesyonel ilişkiyi zedeler, çıkar çatışması ve kötüye kullanıma yol açabilir ve en önemlisi hizmet verdiği kişiye zarar verir. Sonuç olarak; psikolog, halen hizmet verdiği kişilere cinsel ima ve yaklaşımlarda bulunmaz, onları taciz etmez ve onlarla cinsel ilişkiye girmez.
2.3.2 Diğer Kötüye Kullanımlar
Psikolog bilgi, statü ve sahip olduğu gücü kullanarak; kendi yararları doğrultusunda, danışanların, öğrencilerin, süpervizyon verdiği kişilerin, araştırma katılımcılarının, kurum- sal danışanların ve iş yeri çalışanlarının emeklerini ve finansman kaynaklarını sömürmez.
2.4 Çoklu İlişkiler
2.5 Görevini Kötüye Kullanmaktan Kaçınma
Psikolog, bilgisini psikolojik baskı aracı olarak kullanmaz. Bu yönde tehdit unsuru olabilecek eylemlerden kaçınır:
3. SORUMLULUK
Psikolog, hizmet sunduğu kişi ve/ya da kurumlara ve içinde yaşadığı toplu- ma karşı mesleki ve bilimsel sorumluluklarının bilincindedir. Psikolog, mesleki uygulamalarının nitelik ve sonuçlarından sorumludur; aynı zamanda diğerleri tarafından bir bilim dalının temsilcisi olarak algılandığının da farkındadır.
3.1 Etik Sorumluluk
Psikolog, mesleki uygulamalar içinde etik ikilemlerle karşılaşabilir ve bu ikilem- leri çözmekle sorumludur. Bu tür sorunları kendi başına çözemediği durumlarda meslektaşlarından ve TPD Etik Kurulundan yardım alabilir.
3.2 Gizliliğin Korunması Zorunluluğu
Psikolog, çalışması boyunca hizmet verdiği kişi ve kurumlardan edindiği bilgileri gizli tutmakla yükümlüdür.
3.3 Elde Edilen Bilgilerin Gizli Tutulması
Kişi ve/veya kuruma ait her türlü bilgi, değerlendirme, görsel kayıt ya da yazılı metinler psikolog tarafından koruma altında tutulur.
(d) Gizlilik ilkesi şu durumlarda göz ardı edilebilir:
4. DÜRÜSTLÜK
Psikolog bilimsel, eğitsel ya da uygulamalı çalışmalarında doğruluk, dürüstlük ve tarafsızlık ilkelerini benimser. Psikolog hizmet verdiği kişileri yanıltmaktan, kandırmaktan, aldatarak zarar vermekten ya da bilerek doğruları gizlemekten kaçınır. Verdiği sözleri tutmaya çalışır ve gerçek dışı belirsiz vaatlerde bulunmaz. Psikolog araştırma, eğitim ve uygulamada dürüstlüğü sağlamak için çalışır. Tarafsızdır; çalıştığı tüm kişi ve kurumlara karşı saygılıdır; tüm çalışma alanlarında kendi rolünü olabildiğince açık tanımlar.
4.1 Kendini Doğru Tanıtma
Psikolog aşağıda belirtilen konularda, hiç bir koşulda yanlış, aldatıcı, hileli bildirim- lerde bulunmaz.
4.2 Doğru Bilgilendirme
Psikolog herhangi bir konuda açıklama yaparken, verdiği bilginin nesnel ve tam olmasını amaçlar. Bunu yaparken psikoloji bilimi ve mesleğine zarar vermekten ya da meslekle ilgili yanlış algılamalara sebep olmaktan kaçınır.
4.3 Maddi Koşullar
Psikolog hizmet verdiği kişi ve kuruma, çalışma öncesinde ya da başında, çalışmanın maddi koşullarına ilişkin bilgi verir.
4.4 Topluma Yönelik Bilgilendirmede Dürüstlük
Psikolog topluma yönelik bilgi sunarken (medya yoluyla ulaşılabilecek her türlü reklam ve demeçler, tanıtım broşürleri ve kitapçıkları, ders notları, özgeçmişleri); kendi çalışmaları, araştırma ve uygulamaları, bağlı olduğu kişi ve kurumlara ilişkin bilerek yanlış, aldatıcı, hileli açıklama yapmaz. Uzmanlığı dışındaki konularda açıklamalarda bulunmaktan kaçınır.
4.5 Kamuya Yönelik Yayın Organlarını Kullanma
Psikolog, kamuya yönelik yayın organlarını kullanırken (radyo, televizyon, basılı yayın, internet vb. elektronik ortamlar); açıklama ve önerilerinin bilimsel temellere oturduğundan emindir ve etik yönetmeliği dikkate alır.
4.6 Reklam Amaçlı Açıklamalardan Kaçınmak
Psikolog, halen hizmet verdiği kişi ya da kurumlardan ya da özel ilişkileri nedeni- yle psikoloğun etkisi altında kalabilecek kişilerden kendi yararına reklam amaçlı açıklama istemez.
4.7 Kendi Yararına Hizmet Ortamı Oluşturmak
Psikolog, hizmet talep edilmediği halde kişileri etkileyerek, kendinden ya da çıkar ilişkisi olanlardan hizmet alımına yönlendirmez. Toplumsal afet durumları gibi kamu yararına hizmet verilen bazı özel durumlarda bu kural işletilmez.
5. İNSAN HAKLARINA SAYGI VE AYRIMCILIK YAPMAMA
Psikolog, her durumda insan haklarına ve onuruna saygı gösterir. Yaş, kimlik, cinsi- yet, cinsel kimlik, cinsel yönelim, etnik köken, din, mezhep, sosyo-ekonomik düzey ve engelli oluşa karşı ayrımcılık yapmaz.
5.1 Hizmet Verilenlere Saygı
Psikolog hizmet verdiği kişi ve/veya kurumun gizlilik, özgürlük ve seçim haklarına saygı duyar ve bunları korumak için gereken önlemleri alır. Yaş, kimlik, cinsiyet, cinsel kimlik, cinsel yönelim, etnik köken, din, mezhep, sosyo-ekonomik düzeye ve engelli oluşa ilişkin konularda baskı ve ayrımcılık yapmaz.
5.2 Meslektaşlara Saygı
Psikolog, meslektaşlarının ve diğer profesyonellerin bilgi, bakış açısı, deneyim, so- rumluluk ve uzmanlıklarına saygı gösterir. Yaş, kimlik, cinsiyet, cinsel kimlik, cinsel yönelim, etnik köken, din, mezhep, sosyo-ekonomik düzeye ve engelli oluşa karşı ayrımcılık yapmaz.
5.3 Kişisel Farkındalık
Psikolog kendi kişisel, kültürel ve sosyal geçmişinin, cinsel yöneliminin getirdiği kısıtlamaların çalışmalarını etkileyebileceğinin farkındadır. Bu kısıtlamaların yol açabileceği olumsuzlukları en aza indirgemek için uygun adımları atar.
5.4 Uzmanlığını Kötüye Kullanmamak
Psikolog kişilerin temel hak ve özgürlüklerine, onurlarına ve değerlerine saygı gös- terir. Uzmanlığını bu kişilere zarar vermek, taciz etmek ve bu kişileri yönlendirmek ve bastırmak için kullanmaz.
II. ÖZEL ALANLARLA İLGİLİ ETİK KURALLAR 6. EĞİTİM İLE İLGİLİ ETİK KURALLAR
6.1 Eğitim Programlarının Oluşturulması
6.2 Eğitim Programlarının Tanımı ve Tanıtımı
Eğitim programından sorumlu olan psikolog, program içeriğinin, eğitim amaç ve he- deflerinin, ücretinin, süresinin ve alınacak olan sertifikanın tüm koşullarını (uygu- lama, süpervizyon, vb.) ilgilenenlere sunar. Dolayısı ile, psikolog sunacağı seminer, eğitim çalışmaları ve diğer derece vermeyen eğitim programlarını tanıtan duyuru- larda, kataloglarda, broşürlerde ve reklamlarda tam ve doğru bilgi vermekle yüküm- lüdür .
6.3 Öğretimde Doğruluk ve Nesnellik
(a) Psikolog verdiği dersin içeriğini tanıtırken; derste işlenecek konuları, değerlendirme ölçütlerini ve derste kazanılacak deneyimleri doğru tanıtmak için tüm çabayı gösterir. Herhangi bir değişiklik yapılacaksa öğrencilere bildirir.
(b) Psikolog, verdiği eğitim ve öğretimde doğru ve güncel psikolojik bilgileri sunar.
6.4 Öğrenciyi Kişisel Bilgilerini Açıklamaya Zorlamak
Psikolog öğrencileri, eğitim ve süpervizyon alanları, yazılı ya da sözlü olarak, cin- sel geçmişleri, travma ve taciz geçmişleri, almış oldukları psikolojik tedaviler, yakın ilişkileri ve politik tercihlerine ilişkin kişisel bilgi vermeye zorunlu tutmaz. Bu kural aşağıdaki durumlarda işletilmez:
6.5 Öğrencinin ve Süpervizyon Alanın Başarısının Değerlendirilmesi
7. PSİKOTERAPİ İLE İLGİLİ ETİK KURALLAR
7.1 Danışanın Psikoterapiye Bilgilendirilmiş Onamı
7.2 Çift ve Aile Psikoterapisi
(a) Psikolog, yakın ilişki içinde olan birden fazla kişiye (eşler, ebeveynler ve
çocuklar, vb.) hizmet verirken; psikoterapinin başında:
(b) Psikoloğun muhtemelen çatışma içerecek roller üstlenmesi gerektiği du- rumlarda (örneğin: aile psikopsikoterapisti boşanma sürecinde bir taraf için tanıklık yapmak zorundayken); bu roller uygun olarak açıklanır ve gerekiyorsa değiştirilir ya da bırakılır.
7.3 Grup Psikoterapisi
Psikolog, grup ortamında birden çok kişiye hizmet sunduğunda; kendisinin ve katılımcıların birbirlerine olan sorumluluklarını, rollerini ve gizliliğin sınırlarını, psikoterapi sürecinin başlangıcında açıklar.
7.4 Geleneksel Olmayan Psikoterapi Ortamları
Psikoterapi ilişkisinin başlangıcından itibaren telefon, e-posta, bilgisayar ortamında karşılıklı görüşme (‘chat’) , videokonferans vb. ortamların kullanıldığı durumlardır. Yüzyüze yapılan terapide ortaya çıkması beklenmeyen riskleri içinde barındırdıkları için; bu ortamların geleneksel terapi yöntemlerine seçenek olup olmadıkları (örneğin: sözel olmayan ipuçlarının kaybı ile yanlış anlamalara yol açılması, duygusal derin- likle ilgili sorunlar, bu ortamın danışanın en yüksek yararına hizmet etmiyor olması, vb.) dünyada tartışılmakla birlikte, eğer bu ortamlarda psikolojik hizmet veriliyor ise, bu yönetmelikte konulan tüm etik kurallara uyulması esastır. Geleneksel olma- yan psikoterapi ortamları doğaları gereği etik kurallardan herhangi birine uymamayı ya da uyamamayı zorunlu kılıyorsa psikoterapi hizmetinin bu ortamlarda verilmes- inden kaçınılması gerekir.
7.4.1 Geleneksel Olmayan Psikoterapi Ortamlarında Danışanın Bilgilendirilmesi Eğer psikoterapi ya da danışmanlık bu ortamlarda uygulanacaksa; danışan (a) süreç,(b) terapist, (c) hizmetlerin yararları ve olası riskleri, (d) riskleri ortadan kaldırmak için alınabilecek önlemler ve (e) bu hizmetler dışındaki olası diğer yöntemler konu- sunda bilgilendirilmelidir.
7.4.2 Geleneksel Olmayan Psikoterapi Ortamlarında Dikkate Alınması Gereken Et- menler
Psikolog, geleneksel olmayan psikoterapi ortamlarında da yüzyüze hizmet verdiği durumlarda izlediği ilke ve kuralları dikkate almalıdır. Vereceği hizmetin özellikler- ini, hizmet sunma yöntemlerini ve gizlilikle ilgili öngörülmesi gereken durumları in- celemeli ve uygun etik ilke ve kuralları izlemelidir. İlgili ilke ve kurallar: Yetkinlik ve Yetkinliğin Sınırları (1.1), Yararlı Olmak ve Zarar Vermemek (2.1-2.5), Dürüstlük (4.1- 4.7), Değerlendirme (8.1-8.13), Psikoterapi (bütün kurallar, özellikle; 7.1, 7.5, 7.6, 7.7), Gizlilik (3.2).
7.5 Başka Bir Profesyonelden Daha Hizmet Alan Bir Kişiye Psikoterapi Yapmak
Herhangi bir ruh sağlığı hizmeti alan kişiye psikoterapi yapmaya karar vermeden önce; psikolog, bu durum yüzünden tedavide ortaya çıkabilecek sorunları ve kişinin yararını göz önünde bulundurur. Psikolog, karışıklık ve çatışma riskini önlemek için bu konuları danışana açıklar; uygun olduğunda, diğer hizmet verenlerle iletişim kurar ve bütün bu bilgileri göz önüne alarak çalışmasına devam eder.
7.5.1 Duygusal ve Cinsel Yakınlaşma
Psikolog, halen hizmet verdiği danışanlarla (bkz. I.2.3.1), hizmet verilen danışanın yakın ilişkide bulunduğu kişiler ve akrabalarıyla ve eski danışanlarıyla duygusal ve/ veya cinsel yakınlık kurmaz.
7.5.2 Psikoterapinin Başlatılması İçin Sakıncalı Durumlar
Psikolog, daha önce duygusal, cinsel yakınlaşmada bulunduğu, karşılıklı çıkar ilişkisine girdiği kişileri psikoterapiye kabul etmez.
7.6 Psikoterapinin Kesintiye Uğraması
7.7 Psikoterapinin Sonlandırılması
ya da tehlike içeren bir duruma sokulursa psikoterapiyi sonlandırabilir.
(c) Psikolog, tedavinin bitiminden önce sonlandırma süreci üzerinde durur ve gerekirse olası hizmet verebilecek kişileri önerir.
8. PSİKOLOJİK DEĞERLENDİRMELER İLE İLGİLİ ETİK KURALLAR 8.1 Değerlendirmenin Temelleri
(a)Psikolog, uygulama yaptığı örnekleme eşdeğer örneklemler üzerinde güvenirliği ve geçerliği sınanarak oluşturulmuş değerlendirme araçlarını kullanır.
(b)Psikolog, değerlendirmeyi yapılandırırken ve uygun araçları seçerk- en; kullanılan araçların kültüre uygun ve duyarlı olduğundan emin olur. Değerlendirilen kişinin kültürel, sosyal özelliklerinin ve anadilinin test sonuçlarını etkileyebileceğinin farkındadır. Bu nedenle test sonuçlarına ilişkin görüşlerini bildirirken yapılan değerlendirmenin bu özelliklere bağlı olarak ne derecede etkilenmiş olabileceğini bildirmekle yükümlüdür.
(c) Psikolog değerlendirmelerini, önerilerini, raporlarını ve tanıya yönelik ya da değerlendirici izlenimlerini, adli psikolojik davalar da dahil, sonuçlarını kanıtlayacak yeterli bulgu, bilgi ve tekniklerle temellendirir.
(d) Psikolog, bireylerin psikolojik özelliklerine ilişkin düşüncelerini; ancak izlenimlerini ya da sonuçlarını destekleyecek yeterli incelemeyi yaptıktan sonra oluşturur. Böyle bir incelemeyi yapmak tam olarak olanaklı değilse; psikolog çabalarını ve bu çabaların sonuçlarını rapor eder. Sınırlı bilg- ilerinin, görüşlerinin güvenirliği ve geçerliği üzerindeki olası etkileri kesinleştirir ve sonuçlarının ya da önerilerinin türünü ve kapsamını uygun bir şekilde sınırlar.
8.2 Değerlendirmelerin Kullanımı
Psikolog değerlendirme tekniklerini, görüşmeleri, testleri ya da araçları tanı ya da araştırmaya uygun bir şekilde uygular, puanlar, yorumlar ve kullanır.
8.3 Danışanın Bilgilendirilmiş Onamının Alınması
(a) Psikolog değerlendirme ve tanıya yönelik hizmetler için danışanın iznini al-
mak zorundadır. Şu durumlar bunun dışındadır:
8.4 Test Verilerinin Sunulması
“Test verileri” terimi ham ve ölçeklenmiş puanlar, danışanların test soruları ya da uyarıcılarına verdiği cevaplar ve psikoloğun danışanların inceleme sırasındaki sözleri ve davranışlarıyla ilgili notları ve kayıtları anlamına gelir. Test gereçlerinin danışan yanıtlarını içeren kısımları “test verileri” tanımına dahildir. Test verileri danışana verilmez. Danışanın izni olursa, başka uzmanlara verilebilir. Psikolog, danışanı ya da başkalarını zarardan ko- rumak için ve test güvenirliğini sağlamak için test verilerini sunmaktan vazgeçebilir. Test verilerini kullanmada yetkin olmayan kişilere bu bilgileri vermekten kaçınır.
8.5 Test Hazırlamak
Psikolog, kültüre uygun değerlendirme araçları geliştirir. Bir değerlendirme aracı hazırlarken; test deseni, standardizasyonu, güvenirliği, geçerliği, yanlılık durumunun azaltılması ya da ortadan kaldırılması ve kullanım önerileri için uygun psikometrik işlemleri kullanır ve belgeler. Uyarlama yapılan testlerde de bu değişkenler dikkate alınır.
8.6 Değerlendirme Sonuçlarının Yorumlanması
Psikolog, değerlendirme sonuçlarını yorumlarken; yorumlarının doğruluğunu azal- tacak ya da vardığı yargıları etkileyebilecek test etmenlerini, değerlendirmenin amacını ve değerlendirmeye alınmış kişilerin niteliklerini (görme kusuru, dil, kültürel farklılık, vb.) dikkate alır. Kendi yorumlarının sınırları ya da doğruluklarına ilişkin önemli derecede kuşkuları varsa, bunları belirtir.
8.7 Niteliksiz/Yetkisiz Kişiler Tarafından Değerlendirme
Psikolog, psikolojik değerlendirme tekniklerinin niteliksiz kişilerce kullanılmasına izin vermez. Yalnız, eğitim amacı taşıyan, süpervizyon altındaki çalışmalar buna da- hil değildir.
8.8 Geçerliliğini Yitirmiş Testler ve Test Sonuçları
Psikolog, değerlendirmelerini ya da müdahale kararlarını ya da önerilerini, gün- cel amaçlar açısından eskimiş ve işlevselliğini yitirmiş bilgi ve test sonuçlarına dayandırmaz.
8.9 Test Puanlaması ve Yorumlama Hizmetleri
Psikolog, ister testleri kendisi puanlasın ve yorumlasın; ister otomatik yapılsın ya da diğer tür hizmetlerden yararlansın; uygulama, yorumlama ve değerlendirme araçlarının doğru bir biçimde kullanılması için gereken sorumluluğu üstlenir. Diğer meslektaşlara değerlendirme ya da puanlama hizmetleri sunacak ise; işlemlerin amaçlarını, normlarını, geçerlik, güvenirlik ve uygulama koşullarını doğru bir şekilde tanımlar.
8.10 Değerlendirme Sonuçlarının Açıklanması
Psikolog, değerlendirmeye alınan kişiye ya da danışanın yerine atanmış yasal olarak yetkili bir kişiye, kişinin anlayabileceği bir dille sonuçları uygun ve doğru biçimde açıklar. Psikolog tarafından değerlendirmeye alınan kişiye değerlendirme sonuçlarının açıklanması uygun değil ise (kurumsal danışmanlık, iş alımı öncesinde ya da güvenlik taramalarında ve adli değerlendirmelerde olduğu gibi); bu durum değerlendirme süreci başlamadan önce kendisine bildirilir.
8.11 Test Güvenliğini Koruma
Psikolog, testlerin ve diğer değerlendirme tekniklerinin doğruluğunun ve güvenliğinin korunmasını yasalarla, sözleşmeye bağlanmış yükümlülüklere uyum içinde, telif haklarını göz önünde bulundurarak ve bu Etik Yönetmeliği’nin koşullarına uygun bir biçimde sağlar.
8.12 Eğitim Amaçlı Değerlendirmelerin Paylaşımı
Test raporları eğitim amaçlı kullanıldığında, değerlendirilen kişinin isim ya da tanıtıcı bilgileri ortadan kaldırılır.
8.13 Testlerin Uygunsuz Kullanımı
Psikometrik özellikleri uygun olsa bile, testler amaçları dışında ve/veya uygun olma- yan kişilerle ve durumlarda kullanılmaz.
9. ARAŞTIRMA ve YAYINLAMA İLE İLGİLİ ETİK KURALLAR
9.1 Kurumsal Onay
Psikolog araştırma yapmadan önce kurumsal onay gerekiyorsa; ilgili kuruma araştırmaları hakkında doğru bilgileri sağlar ve onay alır.
9.2 Araştırmalarda Bilgilendirilmiş Onam Almak
Psikolog katılımcıların bilgilendirilmiş onamını alırken; katılımcılara (a) araştırmanın amacı, öngörülen süre ve yapılacak işlemleri, (b) başladıktan sonra vazgeçme hakları, (c) vazgeçmenin olası sonuçları, (d) potansiyel riskler, rahatsızlık ya da olumsuz etkiler gibi kendilerini etkileyebilecek olası etmenler, (e) gelecekteki araştırma yararları, (f) gizlilik sınırları, (g) katılım için teşvikler, (h) araştırma ve araştırmaya katılanların haklarıyla ilgili soruları için kiminle görüşebilecekleri hakkında bilgi verir. Olası katılımcılara soru sorma olanağı sağlar.
9.3 Film Çekimleri ve Kayıtlar İçin İzin Almak
Yapılan kayıtların kişisel bilgileri açığa çıkarması ve zarara neden olacak durumlar yaratması söz konusuysa; psikolog araştırmaya katılanlardan, onları herhangi bir şekilde filme almadan ve kaydetmeden önce izin alır.
9.4 Danışan, Öğrenci ya da Alt konumdaki Katılımcılar
(a) Psikolog, öğrenci ya da kendisi için çalışan kişilerle araştırma yaptığı zaman, katılımcı olabilecek kişileri katılımı kabul etmemelerinin ya da araştırmadan geri çekilmelerinin olumsuz sonuçlarına karşı korumak için önlem alır.
(b) Araştırmaya katılım ders gereği fazladan puan sağlayacaksa; katılımcı olabi- leceklere farklı seçenekler de sunulur.
9.5 Bilgilendirilmiş Onamın Gerekmediği Durumlar
Psikolog sadece iki koşulda bilgilendirilmiş onam almaktan vazgeçebilir: (a) araştırmanın sıkıntı ya da zarar yaratması öngörülmediğinde ve araştırma: eğitim ortamlarında kullanılan normal eğitim çalışmaları, müfredat ya da sınıf yönetimi yöntemlerinin araştırılmasını; sadece isimsiz anketler, doğal gözlemler ya da arşiv araştırmaları gibi sonuçların açıklanmasının katılımcıları riske sokmadığı ya da ekonomik durumuna, işine ya da unvanına zarar vermeyeceği ve gizliliğin korunduğu çalışmaları; ya da katılımcıların işini riske atmayan kurumlarda yürütülen, iş ya da kurum etkinliğiyle ilgili etmenleri inceleyen, gizliliğin korunduğu çalışmaları kapsıyorsa ya da (b) yasal ya da kurumsal düzenlemelerce izin verildiğinde.
9.6 Araştırma Katılımcılarını Teşvik Etmek
9.7 Araştırmada Yanıltma
9.8 Çalışmalar Hakkında Katılanları Bilgilendirmek
(a) Psikolog katılımcılara araştırmanın özellikleri ve sonuçları ile ilgili uygun bilg- ileri elde etmeleri için olanak sunar ve katılımcılar açısından herhangi bir yanlış anlamayı gidermek için olanaklıysa araştırmanın sonunda onları bilgilendirir.
(b) Psikolog, araştırma yöntemlerinin katılımcıya zarar verdiğinin farkına varınca bu zararı en aza indirmek için gerekeni yapar.
9.9 Araştırmadaki Hayvanların Kullanım ve Bakımı
9.10 Sonuçları Rapor Etme
(a) Psikolog, araştırma verilerini uydurmaz ya da sonuçları saptırmaz.
(b) Psikolog, yayınladığı veri ve sonuçlarda önemli yanlışlar saptarsa; bu hataları düzeltmek için uygun adımları atar: düzeltme yazısı yazmak, yazısını geri çekmek, vb.
9.11 Kaynak Hırsızlığı
Psikolog, başkasına ait çalışmalar ya da bilgilere atıfta bulunsa bile, bunların önemli öğelerini kendi eseriymiş gibi göstermez. Yapılan alıntıları uygun olarak belirtir ve atıfta bulunur.
9.12 Yayın Hakkı
9.13 Aynı Verilerden Birden Fazla Yayın Yapmak
Psikolog önceden yayınlanmış verileri, orijinal veri olarak sunamaz. Daha sonra aynı veriler önceki bir çalışmada kullanıldığı belirtilerek yeniden yayınlanabilir.
9.14 Verilerin Paylaşımı
Psikolog, araştırma sonuçlarını yayınladıktan sonra sonuçların dayandığı verileri, üzerinde yeniden çalışmak ve kalıcı bilgilere ulaşmak isteyen meslektaşlarından saklamaz ve katılımcıların gizliliğini koruyarak yeniden analize açar. Bu verilerden yararlanmak isteyen psikolog, verileri sadece belirtilen şekilde kullanır ve orijinal veri olarak sunmaz.
9.15 Yayınları Değerlendirenler
Sunum, yayın, ya da araştırma fonu için sunulan bilgileri ya da araştırma teklifler- ini inceleyen psikolog, bu bilgileri sağlayan kişilerin gizlilik ve tescil haklarına saygı duyar.
III. ETİK SORUNLARIN/KONULARIN ÇÖZÜLMESİ
10. Psikoloğun Çalışmalarının Kötüye Kullanılması
Psikolog, çalışmalarının kötüye kullanıldığını ya da yanlış sunulduğunu öğrenirse; bunu düzeltmek ve en aza indirmek için gerekeni yapar.
11. Etik ve Yasal Talepler Arasındaki Uyuşmazlıklar
Psikoloğun etik sorumlulukları yasa, düzenlemeler ya da başka yasal yetkilerle çelişirse; Etik Yönetmeliği’ne başvurarak uyuşmazlığı çözme yolunda adım atar. Uyuşmazlık bu yollarla çözülemeyecek durumda ise; psikolog yasanın, düzenleme- lerin ya da diğer yasal yetkilerin gerektirdiklerine bağlı kalır.
12. Etik ve Kurumsal Talepler Arasındaki Uyuşmazlıklar
Psikoloğun üyesi olduğu organizasyonun talepleri ile bu Etik Yönetmeliği uyuşmuyorsa; psikolog uyuşmazlığın niteliğini açıklar, Etik Yönetmeliği’ne bağlılığını belirtir ve mümkün olduğu ölçüde Etik Yönetmeliği’ne en uygun şekilde uyuşmazlığı çözer.
13. Etik Kurallarının İhlallerinde İlk Adım
Psikolog, başka psikologların etik kurallarını ihlal ettiklerine inandığı zaman, resmi bir çözüme başvurmadan önce o kişinin dikkatini konuya çekerek, uyarır.
14. Etik İhlallerin Bildirilmesi
Herhangi bir etik ihlal bir kişiye ya da bir kuruma önemli ölçüde zarar verdiyse ya da verecek gibiyse ve 13 numaralı kuralda tanımlandığı gibi çözülmüyorsa; psikolog TPD Etik Kuruluna ilgili Etik Süreç Yönetmeliğine uygun biçimde şikayette bulunur.
15. Etik Kurulla İşbirliği Yapma
Hakkında soruşturma başlatılan psikolog, TPD Etik Kurulu ile işbirliği yapar. Bu gibi durumlarda; Etik Kurulu, değerlendirme sonucu alınana kadar her iki tarafın da onu- runun korunması için gerekli adımları atar ve gizlilik ilkesini esas alır. İşbirliği içinde bulunmamak başlı başına bir etik ihlaldir.
16. Uygunsuz Şikayetler
Psikolog, Etik Kurula dikkatsiz bir biçimde, uygun olmayan ya da bilinçli olarak ger- çekleri çarpıtan şikayetlerde bulunmaz; bu tür davranışları desteklemez.
17. Şikayet Eden ve Şikayet Edilenlere Karşı Haksız Ayrımcılık
Psikolog, soruşturmaya alınmış kişilerin iş ya da eğitim durumlarını etkileyebilecek bir ayrımcılığa yol açmaz. Ancak etik soruşturma sonrasında, sonuçların gerektirdiği adımları atar.
18. Yürürlük
TPD Etik Yönetmeliği 18 Nisan 2004 tarihindeki Genel Merkez Genel Kurulu’nda ka- bulü sonrasında TPD Yayın Organlarında TPD ve Türk psikoloji kamuoyuna duyuru- larak yürürlüğe girer ve eşzamanlı olarak aynı Dernek organı tarafından kabul ediler- ek yürürlüğe girecek TPD Etik Süreç yönetmeliği ile birlikte uygulanır.
Koena Psikoloji Enstitüsü
Kültür Mah, Şevket Özçelik Sok, No:10/5, Alsancak, İzmir, Türkiye
Web sitesi trafiğini analiz etmek ve web sitesi deneyiminizi optimize etmek amacıyla çerezler kullanıyoruz. Çerez kullanımımızı kabul ettiğinizde, verileriniz tüm diğer kullanıcı verileriyle birlikte derlenir.